Памил чай

Эгерде туура демделген көк чайдан ырахат алууну кааласаңыз, Ошко кош келиңиз! Мында жайдын эң катуу аптабында да шаар тургундары чынардын түбүндөгү секилерге отуруп алышып, ысык көк чайдан жайдары ичишет.

Оштогу чай маданияты Индия менен Кытайдан келген чай соодасын башкарган Пешавар жана Кашкар соодагерлеринин арты менен калыптанган. Фергана өрөөнүнө көк жана кара чайдын түрдүү сортторун ташышкан; альмура, альмурашиби, люнка, күмүшлюнка, пари-чай, навзугур, патта. Бүгүнкү күндө Оштун эски базарынан чайдын бул түрлөрүн сатып алууга болот, андан соң темир усталар чайханалардын чоң самоорлорун кантип жасай тургандыгын да көрүүгө болот.

Азыр сатыкка көк чайдын бардык түрлөрүнүн калдыктарын аралаштырып жана кыш массасына таңгактап жасалган түрлөрү да бар. Мындай чайлар арзан болгондуктан, чайхана ээлеринин арасында көп колдонулат. Оштун тургундары ага сүт жана сары май, кээ бирлери жыттуу гвоздика кошуп ичишкен.

Жүздөгөн жылдар өтсө да, көк чай Ошто белгилүү суусундук бойдон калууда. Белгилүү №95 көк чай жумшак жана жыпар жыттуу болгондуктан, ушул күнгө чейин жогорку суроо-талап менен колдонулат. Көк чай менен кара чайды аралаштырып демдеп ичкен тамак сүйүүчүлөр да бар, мындай чайды тамашалап, “раис-чай” деп атап коюшат.

Ошто кара чайды да, көк чайды да кантсыз ичишет. Кээде чайга күнкарама халвасын же сары нават кристаллдарын кошуп беришет. Айтмакчы, жергиликтүүлөр кара чайды “памил чай” деп айтышат. Бул сөз түрк тилиндеги сөздүктөрдүн эч биринде жок. Жүз жылдан ашык убакыт мурун жергиликтүү дүкөндөрдө “фамильный чайлар” сатылган, орус соодагерлери өз товарын ушинтип маркалашкан. Жергиликтүү тургундар “ф” тамгасын айтпастан, сөздүн түпкү айтылышын кыскартып, “памил чай” деген жаңы сөздү ойлоп табышкан. Ошентип, Фергана өрөөнүндө кара чайдын жаңы аталышы пайда болгон.