Ош чеби

Ош чеби 1919-жылы Россия падышалыгы убагындагы мурунку аскер казармаларынын ордуна курулган, “жаңы шаардын” дал борборундагы Курманжан Датка жана Ломоносов көчөлөрүнүн кесилишинде жайгашкан.

Казарманын аймагы бийиктиги 3,5 метр жана калыңдыгы 1,5 метр болгон ылай дубалдар менен курчалган.  Дубалдарда бири-биринен эки метр алыстыкта жайгашкан мылтык атуучу тешиктер жана чепке чектеш башкы көчөлөрдүн маңдайында үч пулемёт аянтчасы болгон. Дубалдар сыртынан тикенек зымдар менен бир нече катар корголуп турчу.

Чептин тарыхы 1918-1920-жылдары Россия империясы тарагандан кийин жана совет бийлигин орнотуу убагында Ошто болуп өткөн бир катар саясий кыйын учурлар менен байланышат.

1919-жылдын 1-сентябрындагы Фергана өрөөнүнүн дыйкандар армиясынын башчылары Константин Монстров менен Мадаминбектин бириккен аскерлеринин Ошту курчоого алышы чептин курчоого алынууларынын эң белгилүүсү болгон. Чептин коргоочуларынын эркин сындыруу жана элдин арасына дүрбөлөң салуу үчүн Дыйкандардын армиясы шаарды кескилеп салган сымал, ар жерден арыктарды казып, чепти жана ага чектеш кварталдарды суу менен капташкан.

Совет армиясы шаарды 26-сентябрда бошоткон. Монстров менен Мадаминбектин армияларынын бир бөлүгү Европа мамлекеттеринен колдоо алууга аракет кылышып, тоолордо Убактылуу Фергана өкмөтүн түзүшкөн. Бирок алардын аракеттери ийгилик менен аяктаган эмес. 1920-жылы 17-январда Монстров Жалал-Абадда совет бийлигине багынып берген. Ошол эле жылы март айында Мадаминбек багынган.

Михаил Фрунзе (Кыргызстандын борбору 1926-жылдан 1991-жылга чейин анын атын алып жүргөн) жаш Советтик республиканын Түркистан фронтунун башчысы статусунда Ошко эки жолу келип кеткен. Ал 1920-жылдын 22-апрелинде 10 миңдей адам катышкан шаар тургундарынын митингинде, уезддик жана шаардык активисттердин жыйналыштарына чыгып сүйлөгөн, ошол эле жылы май айында Ош гарнизонунун жоокерлеринин алдында жалындуу сөзүн сүйлөгөн. Бул окуяны эскерүү үчүн Ош гарнизонунда эстелик такта орнотулган.