Кыргызстандагы эң биринчи театр!

Оштун театр искусствосу 1877-жылы башталган, анда театр ышкыбоздору “Адамдын тагдыры кудайдыкы эмес” спектаклин жана “Жакшы үй-бүлөдөгү чатак” водевилин коюшкан. Театр ийрими 4-Түркистан ырааттуу батальонунун аскердик жыйналышында ачылган.  

1918-жылы Түркистан тылынын Реваскерсоветинин концерттик бригадасынын базасындагы кичинекей ышкыбоздор ийриминен кийинчерээк драмалык труппа пайда болгон, алар 1919-жылы “Түркистандан келген дарыгер” спектакли менен Өзгөнгө биринчи жолу гастролго чыгышкан. Бул тарыхтан тарта Кыргызстандын театр искусствосунун алгачкы расмий тарыхы башталган.

Биринчи спектакль өзүнүн курч социалдык багытынан улам Өзгөндө бир топ ызы-чуу жараткан, бардык ролдорду, анын ичинде аялдардын ролдорун да эркектер аткарган.  Башкы ролдордун бирин Журахон Зайнабидинов аткарган, анын урматы үчүн эски базардын айланасындагы көчөлөрдүн бирине анын ысымы ыйгарылган. Ал кезде аялдарга эл алдына чыгууга тыюу салынган. Театрда алгачкы аял актриса кийинчерээк пайда болгон, анын ысымы Тажихон Хасанова болчу.

1929-жылы СССРдин Элдик комиссарлар советинин токтому менен бул труппанын базасында музыкалык-драмалык театр түзүлгөн.

Ош өзбек музыкалык-драмалык театрынын биринчи директору жана башкы режиссеру болуп, Рахмонберди Мадазимов дайындалган, ал 1914-1915-жылдары Түркистан крайынын генерал-губернаторунун канцеляриясынын типографиясында жарык көргөн “Характеристики Оша” басылмасынын да автору.

Белгилүү “Андижан полькасынын” биринчи аткаруучусу Ош театрынын артисти экенин билесизби? Ал – Розияхон Муминова. 1930-жылдары Муминова Андижандагы гастролдун убагында ырчы Зиямиддин Шакиров жазган жаңы аранжировкадагы эскирген ырга “эркектердин бийин” аткарган. Кийин чыгыш стилиндеги эң көп таралган бул бийди биринчи жолу аткарылган шаардын урматы үчүн ырды да, бийди да “Андижан полькасы” деп атап коюшкан.

Театр өзүнүн музыкалык коюулары менен сыймыктанат, чет өлкөлөргө гастролдорго көп чыгышат. Театрдын азыркы имараты 1979-жылы курулган, ага чейин облустук филармониянын маңдайындагы мурунку медресенин имаратында жайгашкан, бул имарат кийин бузулуп кеткен. Азыр театр Бабурдун ысымын алып жүрөт, ал эми 1992-жылга чейин Сталиндин санаалашы Сергей Кировдун атын алып жүргөн.