Башталыш. Ош конушу

1967-жылы Ош облустук край таануу музейинин советке чейинки тарых бөлүмүнүн башчысы Елена Дружинина Сулайман-Тоонун түштүк этегинен теги жана жазуусу боюнча чуст маданиятына окшош керамика буюмдарынын фрагменттерин таап алган. Бул археологиялык табылгадан Оштун 3000 жылдык тарыхын эсептөө башталган. Бирок тарыхчы ал кезде өзүнүн табылгасынын келечектеги маанилүүлүгүн шекшиген эмес. 

1976-жылы үңкүр комплексиндеги жаңы музейге жол курулганда Дружинина курулуш иштери жүрүп жаткан жерден коло дооруна таандык көп сандаган керамиканын фрагменттерин камтыган маданий катмарды тапкан.

1979-жылдан 1982-жылга чейин СССРдин Илимдер Академиясынын Археология институтунун экспедициясы Ош облустук аймак таануу музейинин жана Ош пединститутунун кызматкерлери менен биргеликте археолог Юрий Заднепровскийдин жетекчилигинде 2 000 чарчы метрден көп аянттан калкаларды кармап туруучу мамылар үчүн чуңкурлары бар 14 жер тамдын 15 террасасын, дан жана тамак-аш азыктарын сактоочу 15 чарба чуңкурун, ошондой эле көп сандаган керамика идиштеринин, таштан жана куюлуп жасалган ар кандай буюмдардын фрагменттерин табышкан. Мындан сырткары, идиштери менен кошо көмүлгөн конуштун жашоочуларынын сөөктөрү да табылган. 

Сулайман-Тоодо табылган топурактан салынган жер үстүндөгү жер тамдар чуст маданиятынын башка шаарлары менен окшоштуктарга ээ болгон. Бир олуттуу айырмачылык бар болгон. Ош конушу өзүнүн террасалары менен айырмаланып турган, бул башка шаарлардын фонунда өзгөчөлөнүп турган.

Бул Сулайман-Тоодогу археологдор тарабынан табылган акыркы коло доорунун чуст маданиятынын алгачкы отурукташкан дыйкандарынын ири конушу болгон.  Радиокөмүртек экспертизасы Ош конушунун жашын биздин доорго чейинки 2-миң жылдыктын аягы – 1-миң жылдыктын башы деп аныктаган.

Көптөгөн тарыхый конуштар артында дөбө жана хроникалардагы жазууларды гана калтырып, жер бетинен жок болуп кетишти. Ош конушу болсо, чуст маданиятынан кийин тарыхый доорлордун жана мезгилдердин алмашуусуна карабастан, өсүп-өнүгүүнү уланта берди.