Абдулла-хан IIнин мечит-рабаты

Абдулла-хан IIнин мечит-рабаты XVI кылымдагы Шейбаниддер доорундагы тарыхий-архитектуралык эстелик, ал Сулайман-Тоонун түндүк этегинде жайгашкан, болжолдуу түрдө 1580-жылы Бухарадан Ошко чейинки, Хорезмден Хорасанга чейинки эбегейсиз чоң аймакты башкарып турган Абдулла-хан IIнин бийлигинин гүлдөп турган кезинде курулган. Чоң дарбазасы (рабат) бар мечиттер анын мамлекетинин чектеринде чептин ролун ойногон.

Моголдор империясынын негиздөөчүсү Захир-ад-дин Мухаммад Бабур өзүнүн “Бабур-наме” трактатында Абдулла-хан IIнин мечити жүз жыл мурун курулуп, кийин бузулган Жауз мечитинин ордуна курулган деп тастыктаган. Археологдор мечиттин түбүндөгү бекемделген чептин алдынан жети катар кыш төшөмөнү табышкан, бул Бабурдун сөзүн тастыктаган.

Мечиттин баштапкы көрүнүшү кайра-кайра куруулардан жана оңдоолордон улам бузулган. Анын курулушу үчүн 70 пайызы гипстен жана чоподон турган ганч аралашмасынан жасалган өзгөчө тилке кыш колдонулган. Мындай кыш бат катып, орто кылымдагы усталарга имараттарды өзгөчө күч-аракетсиз куруу мумкүнчүлүгүн берген.

Совет мезгилинде мечит ар кандай чарба муктаждыктары үчүн колдонулган, бул анын абалына терс таасирин тийгизген. 1960-жылдардагы динге каршы жасалган кампаниялардын убагында совет архитектору Владимир Нусов аны бузулуудан сактап калган жана оңдоп-түзөө иштери үчүн алгачкы толук архитектуралык өлчөөнү жасаган. Археологдор тарабынан мечиттин маңдай жагынын чоң бөлүгү сакталып калган.

1963-жылы мечит Ош облустук тарыхый-аймак таануу музейинин карамагына архитектуралык эстелик катары өткөрүлүп берилген.  

1984-жылы археолог тарабынан мечиттин маңдай жагынын алдынан байыркы курулуштардын калдыктары табылган: түштүк жана батыш тарабынан эки кире бериш, көлмө жана башка курулмалар, михрабдын үстүндө жана каптал дубалдарда кара боек менен боелгон XIX кылымга таандык араб тилиндеги жазуулар.

Оңдоп-түзөөдөн кийин 1988-1990-жылдары мечитти мусулман коомчулугуна кайтарып беришкен. Азыркы учурда Оштогу тарыхый кварталда жума намазы окулуучу мечит болуп саналат.