Сулайман-Тоодогу От дарбазасы

Байыркы Ош улуу Сулайман-Тоосу менен сыйкырдуу жагымдуулукка ээ, түрдүү диндердин жана ишенимдердин жактоочуларын өзүнө тартып, зыяратчылар менен дервиштердин зыярат кылуучу жайы катары кызмат кылып келет.

Сулайман-Тоо жөнүндөгү алгачкы жазуу түрүндөгү билдирүүлөр Х кылымда айтылат, араб географы аль-Истахри өзүнүн “Китаб масалик аль-мамалик” аттуу эмгегинде тоо тууралуу жазып кетет. Ошону менен бирге тоодогу казууларда табылган Фергананын саманий башкаруучусу Наср бин Ахмаддын (940-941-жж.) аты жазылган куфи жазуусу да ушул мезгилге таандык. Ош шаарындагы зороастризмдин жаркын мезгили дал ушул саманийлер менен байланышкан.

Х кылымга чейин зороастризм Борбор Азияны мекендеген элдердин негизги диндеринин бири болуп саналган, анын архаикалык маздеизм жана митраизм сыяктуу формаларында ачык-айкын берилип турган. Сулайман-Тоодогу таш беттериндеги көптөгөн сүрөттөр муну тастыктайт.

Отко сыйынгандар (зороастризмди кармангандарды ушинтип аташкан) Сулайман-Тоону өздөрүнүн ыйык жери деп эсептешкен, тоонун этегине сыйынуучу жайларды орнотушуп, от менен сууга сыйынышкан. Кытай саякатчысы Чжан Цян (биздин заманга чейинки II кылым) өзүнүн жол белгилеринде Сулайман-Тоодогу отко сыйынуучулардын сыйынуучу жайлары жөнүндө жазууларды калтырып кеткен. Кийин археологдор казуулардын жүрүшүндө көп сандаган тарыхий жазууларды тастыктаган сыйынуучу жайларга тиешелүү ар түрдүү буюмдарды табышкан. 

Зороастризмдин негиздөөчүсү, ыйык “Авестанын” түптөөчүсү Заратуштра Сулайман-Тоодогу үңкүрлөрдүн биринде бир канча убакыт жашаган жана иштеген деген ишенимдер бар.

Зороастризмдин издерин көп жерден көрүүгө болот. Мисалга алсак, ошол убакта Оштун үч негизги кире бериши болгон: “Кух дарвазасы” (“тоолордун дарбазасы”), “Аб дарвазасы” (“дарыялардын дарбазасы”) жана “Мугкеде дарвазасы” (“отко сыйынуучулардын сыйынчу жайларынын дарбазасы”), бул шаардагы зороастризм динин кармангандардын статусунун жогору экендигин күбөлөндүрөт.

2000-жылы шаардын 3000 жылдыгын белгилөө убагында зороастризмди эскерүү максатында Сулайман-Тоонун түштүк-батыш этегинде символикалык от дарбазасы орнотулган. Бул дарбазадан ар дайым ыйык деп саналган тоого жөө басып чыгуу башталат.